Kwestię zapewnienia okularów korygujących wzrok pracownikom obsługującym monitory ekranowe reguluje Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe (Dz.U. nr 148, poz. 973), wydane na podstawie art. 23715 § 1 Ustawy Kodeks pracy. Rozporządzenie to implementuje do prawa polskiego Dyrektywę Wspólnot Europejskich 90/270/EWG dotyczącą minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy pracy z urządzeniami wyposażonymi w monitory ekranowe. KTO POWINIEN ZNAĆ POWYŻSZE PRZEPISY?
Przepisy ww. rozporządzenia nakładają obowiązki na pracodawców zatrudniających pracowników przy obsłudze monitorów ekranowych, ale powinny być również znane pracownikom obsługującym monitory, lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, a także pracownikom służby BHP i organom nadzoru nad warunkami pracy.
|
JAKI JEST ZAKRES REGULACJI?
Z przepisów § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia wynika, że pracodawca ma obowiązek zapewnieni pracownikom okularów korygujących wzrok, jeśli potrzebę ich stosowania podczas pracy przy obsłudze monitora ekranowego stwierdzi lekarz podczas badań okulistycznych przeprowadzanych w ramach profilaktycznej opieki zdrowotnej, o której mowa w kodeksie pracy i przepisach wykonawczych, tj. w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 ze zmianami). Chodzi tu zatem o badania lekarskie pracowników (wstępne, okresowe i kontrolne), do zapewnienia, których zobowiązany jest pracodawca zgodnie z ww. przepisami.
Obowiązek zapewnienia okularów korygujących wzrok powstaje po wydaniu zalecenia lekarza, o którym mowa wyżej. Powinny to być zatem okulary zgodne z takim zaleceniem – o właściwych parametrach (odpowiednich do stanu wzroku pracownika) – przeznaczone do pracy przy monitorze. Zależy zauważyć, że okulary do pracy przy monitorze powinny zapewnić ostre widzenie na ekranie monitora z odległości ok. 500-600 mm; mają one często szkła o innych parametrach niż okulary przeznaczone do czytania (zapewniające ostre widzenie z odległości ok. 300 mm).Trzeba tu wyraźnie podkreślić, że przepisy Rozporządzenia nakładają na pracodawców obowiązek zapewnienia okularów korygujących wzrok (a więc ze szkłami korekcyjnymi) przeznaczonych do pracy przy monitorze ekranowym; przepisy te nie zobowiązują zatem pracodawców do zapewnienia pracownikom (pokrywania kosztów zakupu) okularów nieprzeznaczonych do pracy przy obsłudze monitora ekranowego (stosowanych do codziennego stałego użytku) oraz okularów ze szkłami pokrytymi warstwą ochronną bądź antyrefleksyjną (nie występuje
potrzeba stosowania takich okularów).
Trzeba tu zaznaczyć, że w przepisach omawianego rozporządzenia nie chodzi o okulary ochronne chroniące przed działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia lub niebezpiecznych (nie zachodzi potrzeba stosowania takich okularów przy monitorze).
Okulary ochronne powinny być przydzielone każdemu pracownikowi zatrudnionemu przy pracy narażającej jego oczy na szkodliwe lub niebezpieczne działanie czynników środowiska pracy, natomiast okulary korygujące wzrok (o których mowa w omawianym rozporządzeniu) powinny być zapewnione jedynie tym pracownikom, którym lekarz zaleci ich stosowanie przy monitorze ze względu na stan wzroku (dotyczy to przeważnie sytuacji, kiedy zwykle stosowane przez nich okulary są nieodpowiednie do pracy przy monitorze).
W § 8 ust. 2 Rozporządzenia określono, że ww. okulary zapewnia pracodawca. Oznacza to, że wysokość środków finansowych przeznaczonych na ten cel określa pracodawca. Spełnieniem obowiązku wynikającego z tego przepisu będzie przeznaczenie nawet najmniejszej kwoty, za którą można kupić okulary (z tanią oprawką), uwzględniającej koszt oprawek, szkieł korekcyjnych i robocizny. Wskazane jest, aby kwota przeznaczona na zakup okularów korygujących wzrok była ustalona po dokonaniu rozpoznania w sprawie kosztów okularów w zakładach optycznych w danym rejonie. Konieczne jest, aby o kwocie przeznaczonej przez pracodawcę na ww. okulary poinformowani byli wszyscy zainteresowani pracownicy; zapobiegnie to wówczas wydatkowaniu przez pracowników na okulary zbyt wysokiej kwoty.
JAKIE OKULARY ?
Pracownik, któremu lekarz zalecił stosowanie przy monitorze okularów korygujących wzrok, może podjąć decyzję o zakupie okularów droższych – za kwotę wyższą niż ta, którą przeznaczył pracodawca. W takim przypadku pracownik z własnych środków pokrywa różnicę między kwotą przeznaczoną przez pracodawcę a faktycznym kosztem zakupu okularów.
Mimo że omawiane rozporządzenie nakłada na pracodawców obowiązek zapewnienia pracownikowi okularów korygujących wzrok, to jednak w niektórych przypadkach lekarz może zalecić stosowanie przy obsłudze monitora zamiast okularów soczewek (szkieł) kontaktowych. Te przypadki mogą być związane z określonymi wadami wzroku pracownika, przy których nie jest możliwe skorygowanie wzroku przy pomocy okularów, w tym w szczególności:
• gdy różnica wady wzroku pomiędzy jednym okiem a drugim jest większa niż 4 dioptrie (wada w jednym oku jest duża, a w drugim mała lub jej nie ma wcale),
• przy dużym astygmatyzmie wzroku.
W takiej sytuacji należy uznać, że soczewki (szkła) kontaktowe przeznaczone (zgodnie z zaleceniem lekarza) do korekty wzroku pracownika przy obsłudze monitora spełniają ten sam cel, co okulary korygujące wzrok1. W takim przypadku pracodawca powinien, zgodnie z zaleceniem lekarza, zapewnić pracownikowi soczewki (szkła) kontaktowe.
W Rozporządzeniu nie określono, po jakim okresie i w jakich przypadkach powinny być wymieniane okulary, do których zapewnienia zobowiązany jest pracodawca, bowiem poszczególne przypadki powinny być przedmiotem indywidualnych ustaleń (podstawą do tych ustaleń są przede wszystkim wyniki badań okulistycznych, o których mowa wyżej). Pracodawca, który zapewnił już pracownikowi okulary korygujące wzrok, może podjąć decyzję, że – w przypadku, jeśli lekarz podczas kolejnych badań okulistycznych stwierdzi potrzebę stosowania przy monitorze okularów ze szkłami o innych parametrach – zwróci pracownikowi jedynie koszty wymiany szkieł korekcyjnych, o ile oprawki nadają się do dalszego użytkowania. Będzie to również zgodne z przepisami § 8 ust. 2 wymienionego na wstępie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej.
|
Zgodnie z art. 21 ust. 1, pkt 11 Ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.) z podatku dochodowego są zwolnione m.in. świadczenia rzeczowe i ekwiwalenty za te świadczenia, przysługujące na podstawie przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, jeżeli zasady ich przyznawania wynikają z odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw. Okulary korygujące wzrok, do zapewnienia których zobowiązany jest pracodawca na podstawie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (określonych w wymienionym na wstępie rozporządzeniu), należą niewątpliwie do świadczeń rzeczowych, o których mowa w ww. ustawie.
W przypadku uzasadnionym stanem zdrowia pracownik może zwrócić się z wnioskiem do pracodawcy o skierowanie go na badania lekarskie poza terminami wynikającymi z częstotliwości badań okresowych. W takiej sytuacji decyzję o skierowaniu pracownika na badania podejmuje pracodawca (badania te powinny być przeprowadzone w trybie określonym w powyższym rozporządzeniu).
Biorąc pod uwagę § 2 pkt 4 omawianego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej, obowiązek zapewnienia okularów przez pracodawców powinien być realizowany w odniesieniu do pracowników użytkujących w czasie pracy monitor
ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy2, a więc co najmniej przez 4 godziny dziennie, lub połowę czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (chodzi tu o połowę czasu pracy określonego w art. 129 Kodeksu
pracy). |
